Loài cá Anh Vũ, số một trong “ngũ quý hà thủy”

Huyền sử truyền lại rằng, cá Anh Vũ có ở Việt Nam từ hai ngàn năm trước Công nguyên, tức là cách nay đã hơn bốn ngàn năm, được một người dân dâng lên Vua Hùng. Cho rằng đây là một loài “bảo ngư” được trời ban cho người đời nên Vua Hùng ban tên Anh Vũ, phong là “Văn Lang đệ nhất ngư” và ra chiếu dụ đề nghị nhân dân nếu bắt được loài cá này phải dâng triều đình. Loài cá này chỉ ăn rêu suối, nên đặc biệt thanh sạch. Cá chỉ sống ở nơi nước xiết, nên thịt rất săn chắc lại có tính ôn, có thể chữa các bệnh nóng nhiệt, táo bón và bồi dưỡng thận, hoàn. Vì sống ở vùng nước xiết, nên cá có cái miệng cực khỏe để bám vào vách đá, hàng giờ cạo rêu đá ra ăn nên miệng bành ra như mõm lợn. Theo những ngư dân lão luyện vùng Đất Tổ, cái “mõm lợn” ấy chính là bộ phận ngon nhất, hao tổn nhiều tâm lực, tiền nong của nhân gian nhất. Cá Anh Vũ được chế biến thành món chả cả nổi tiếng gần xa. Cụ Lê Thị Tấm (98 tuổi) ở Dữu Lâu, Việt Trì, san sẻ, ở vùng Đất Tổ còn lưu truyền cách nấu chốn cung đình xưa. Cá Anh Vũ ngon nhất vẫn là hấp. Cá rửa sạch rồi mổ và được ướp với gừng, muối và mắm, sau đó đặt lên trên một lớp lá gừng rồi hấp chín. Người ta thường ăn cá Anh Vũ với khế xanh, chuối xanh và bánh tráng mỏng cùng rau tử tô, dấp tanh, xương xông... Ngoài ra, cá Anh Vũ còn là vật liệu thượng thặng cho món chả cá đất kinh kỳ Thăng Long. Do bị săn bắt có tính hủy diệt, cá Anh Vũ dần vắng bóng. Trung tâm nhà nước Giống thủy sản nước ngọt miền Bắc (Phú Tảo, Gia Lộc, Hải Dương) đã được quốc gia đầu tư thực hành đề án “Bảo tồn, tái tạo và phát triển nguồn gen cá Anh Vũ”. Kết quả bước đầu, Đề án đã nghiên cứu sản xuất thành công và hoàn thiện quy trình nuôi thương phẩm cá Anh Vũ bằng thức ăn công nghiệp. Tuy nhiên, đây chỉ có ý nghĩa giúp một loài “bảo ngư” thoát nguy cơ tuyệt diệt... Những người dân vùng Bạch Hạc mong mỏi, nếu những dòng sông lại trong xanh như kí vãng, con người biết tiết chế bàn tay vỡ hoang của mình thì cá Anh Vũ sẽ lại trở về với vùng đất Ngã ba sông... Nguyễn Vinh Linh