Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ: Cắt đầu tư kém hiệu quả

Năm 2014, việc phân bổ kinh phí sẽ không theo cơ chế dàn trải như trước đây. Ảnh minh họa: Minh Cường Bộ trưởng có thể san sẻ thành quả trội nhất của KHCN Việt Nam thời kì qua? Việc bình chọn 10 sự kiện tiêu biểu đã phần nào nói lên thành quả của KHCN năm qua, trong đó đáng kể nhất là việc Quốc hội chuẩn y Luật KH&CN (sửa đổi). Luật đã tiếp cận được với những tiêu chí của kinh tế thị trường, thông lệ quốc tế, nhất là việc tổ chức thực hành các đề tài KHCN và cơ chế đầu tư, cơ chế tài chính cho KHCN. Lần trước hết, Luật bắt doanh nghiệp quốc gia phải có nghĩa vụ đầu tư cho hoạt động KHCN phê duyệt việc dành một phần lợi nhuận trước thuế để thành lập quỹ phát triển KHCN. Cũng lần trước hết, Bộ KHCN có thẩm quyền trong việc đề xuất, phân bổ dự toán ngân sách hằng năm cho KHCN. Cũng lần trước hết, Luật KHCN cho phép áp dụng cơ chế của Quỹ phát triển KHCN trong việc tài trợ cho các đề tài, dự án nghiên cứu cũng như thực hành cơ chế khoán chi đến sản phẩm rút cuộc cho các đề tài, dự án. Như vậy, các nhà khoa học sắp tới sẽ được tạo điều kiện thuận tiện để có các đề tài nghiên cứu chất lượng tốt. Việc đưa các chính sách trên vào thực tiễn đang gặp phải những khó khăn gì, thưa Bộ trưởng? Việc xây dựng nền tảng pháp lý cho KHCN còn rất khó khăn. Khó khăn lớn nhất phải kể đến là việc đổi thay tư duy của những người làm công tác quản lý. Những chính sách đổi mới KHCN trên, với nhiều nước được vận dụng lâu rồi. Luật KHCN được thông qua vào giữa năm 2013. Ngay sau đó, Bộ KHCN bắt tay làm các nghị định và văn bản hướng dẫn thi hành Luật. Mất nửa năm để hoàn thành năm nghị định nhưng rất nhiều người không đồng thuận. Có lúc, Thủ tướng phải chỉ đạo, Thủ tướng trực tiếp tổ chức cuộc họp mời lãnh đạo các bộ, ngành đến để vắng, bàn luận, sau đó Thủ tướng quyết định. Nhờ đó, các nghị định mới được trình Chính phủ. Dù vậy nhiều vấn đề chúng tôi chưa thật ưng bởi nó vẫn chưa biểu lộ được hết tính đổi mới và tính thông dụng quốc tế. Bên cạnh việc đổi thay tư duy người quản lý thì sự phối hợp của các cơ quan liên hệ là rất khó. Bộ trưởng có thể cho biết, những giải pháp và công việc cụ thể của KHCN Việt Nam trong năm mới 2014? Làm sao đầu tư cho KHCN có hiệu quả là điều chúng tôi trăn trở. Năm nay, bên cạnh ngân sách nhà nước, các doanh nghiệp bức phải bỏ ít nhất 3-8% lợi nhuận trước thuế để đầu tư cho KHCN. Như vậy, nguồn lực tầng lớp cho KHCN là rất lớn. Bộ KHCN cần làm sao sử dụng vốn này có hiệu quả. Trong đó, cần bàn luận với Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch & Đầu tư để có thể đề xuất phân bổ ngân sách. Ngân sách quốc gia sẽ hội tụ vào các dự án công cộng, an ninh quốc phòng song song các nguồn lực phải đổ vào địa chỉ có hiệu quả, không phân biệt công lập hay tư thục. Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Quân “Việc có được những bước tiến về cơ chế, chính sách như bây chừ là điều đáng mừng. Tôi tin là các đề tài nghiên cứu sẽ vào cuộc sống nhanh hơn, phát huy tác dụng tốt hơn còn cứ để như trước đây thì mãi mãi các nhà khoa học Việt Nam phải chịu cái mang tai mang tiếng làm thì nhiều mà bỏ ngăn kéo cũng nhiều”. Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Quân Đơn vị, cơ sở nào có hàng ngũ, có thị trường, có hiệu quả thì quốc gia phải đầu tư. Khuynh hướng giải đều ngân sách bây chừ không hợp lý. Sắp tới, ở đâu làm tốt thì sẽ được đầu tư nhiều, nơi nào làm không tốt thì cắt đầu tư. Trước đây, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch & Đầu tư không thể biết đơn vị nào làm khoa học tốt, đơn vị nào không tốt nên mỗi năm giải kinh phí như nhau mà không có hiệu quả. Giải pháp thứ hai, Bộ sẽ tập hợp vào các chương trình nhà nước đồng thời tiến tới giảm bớt các công trình cấp quốc gia. Trước đây có các chương trình cấp quốc gia. Sản phẩm của các công trình này không theo chuỗi mà ở dạng dàn trải. Tức thị ai có nhu cầu thì quốc gia hỗ trợ nhưng nó không ghép lại với nhau để thành sản phẩm chủ lực hay chuỗi giá trị. Hiện giờ, Bộ KHCN đề xuất Chính phủ duyệt y các chương trình nhà nước, là tổ hợp các sản phẩm nghiên cứu, sinh sản thí nghiệm hướng đến sản phẩm chung cục. Hay còn gọi là chương trình sản phẩm nhà nước. Hiện Chính phủ đã duyệt sáu chương trình chính thức và ba chương trình dự bị. Cảm ơn Bộ trưởng!